طنز از شیوههای بیان هنرمندانۀ نقد، در لباس مزین شعر است؛ به گونهای که اگرچه در برخورد اول، اسباب مطایبه فراهم میکند اما در ادامه، ملالافزایی و رنج نماییِ آن بیش از شوخی و مطایبۀ نخست به چشم میآید. میرزادۀ عشقی و جواهری هر دو زاییده عصر آشوب و تنشهای سیاسیـ اجتماعی بسیار در جامعه خود هستند. انتقادهای تند این دو بیشتر با حالت تهکم و با اسلوب طنز صورت گرفته است؛ طنزی که اگرچه سوغاتی آن در نخستین دیدار اندکی تبسم است؛ اما در پس پردههای تو در توی آن دردی است که رنجمویهها و داغنالهها را با صلابتی هنرمندانه و با سلاستی مبارزانه، فریاد میزند. این پژوهش با تکیه بر مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی که بر مشابهتهای دو اثر بدون توجه به تاثیرگذاری و تاثیرپذیری آن، تاکید دارد، نوشته شدهاست. نگارندگان در پایان این پژوهش این نتایج را حاصل کردهاند: روی سخن این دو شاعر با تمام اهل کاستی و ناراستی؛ از مشایخ و حکما گرفته تا مردم عوام و حاکمان و استعمارگران است. جواهری بیش از هر چیز، مردم چشم وگوش بسته و سکوت اختیارکرده را نکوهش میکند و عشقی شربت تلخ تهکم را بیش از هر کس به حاکمان جور و زورگویان قهر مینوشاند. طنز جواهری با توجه به بالیدن در فضای مذهبیتر، پرهیزکارانهتر و طنز و انتقاد عشقی صریحتر و بی پرواتر است.
موسوی نیا، سید مهدی و خدامی، محسن. (1404). هویتسنجی و مقابلۀ طنزـ سرودههای سیاسی و اجتماعی الجواهری و میرزادۀ عشقی. سبکپژوهی و مطالعات گونههای ادبی، 7(2)، 257–276. https://doi.org/10.22055/jrp.2026.41220.1080
MLA
موسوی نیا، سید مهدی، و خدامی، محسن. "هویتسنجی و مقابلۀ طنزـ سرودههای سیاسی و اجتماعی الجواهری و میرزادۀ عشقی"، سبکپژوهی و مطالعات گونههای ادبی، 7، 2، 1404، 257–276. doi: 10.22055/jrp.2026.41220.1080
HARVARD
موسوی نیا، سید مهدی، و خدامی، محسن. (1404). 'هویتسنجی و مقابلۀ طنزـ سرودههای سیاسی و اجتماعی الجواهری و میرزادۀ عشقی'، سبکپژوهی و مطالعات گونههای ادبی، 7(2), pp. 257–276. doi: 10.22055/jrp.2026.41220.1080
CHICAGO
موسوی نیا، سید مهدی و خدامی، محسن، "هویتسنجی و مقابلۀ طنزـ سرودههای سیاسی و اجتماعی الجواهری و میرزادۀ عشقی." سبکپژوهی و مطالعات گونههای ادبی، 7 2 (1404): 257–276, doi: 10.22055/jrp.2026.41220.1080
VANCOUVER
موسوی نیا سید مهدی، خدامی محسن. هویتسنجی و مقابلۀ طنزـ سرودههای سیاسی و اجتماعی الجواهری و میرزادۀ عشقی. سبکپژوهی و مطالعات گونههای ادبی. 1404;7(2):257–276. doi: 10.22055/jrp.2026.41220.1080