سبک‌پژوهی و مطالعات گونه‌های ادبی

سبک‌پژوهی و مطالعات گونه‌های ادبی

تحلیل اکوکریتیک و گفتمانی(فرکلاف) تصاویر طبیعت در شعر مهدی اخوان ثالث

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد مدعو گروه زبان و ادبیات فارسی،دانشگاه فرهنگیان استان خوزستان ، پردیس رسول اکرم(ص)
چکیده
این پژوهش به بررسی بازنمایی طبیعت در اشعار مهدی اخوان ثالث با رویکردی ترکیبی از اکوکریتیسیسم و تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف می‌پردازد. اکوکریتیسیسم به تحلیل رابطه ادبیات و محیط زیست، نقد انسان‌محوری و بررسی بحران‌های زیست‌محیطی در متون ادبی می‌پردازد. تحلیل گفتمان فرکلاف نیز با سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین، لایه‌های ایدئولوژیک و روابط قدرت را در متن واکاوی می‌کند. تلفیق این دو چارچوب، امکان خوانشی نو از شعر اخوان را فراهم می‌آورد که در آن طبیعت از عنصری توصیفی به عاملی گفتمانی با کارکردهای انتقادی، مقاومتی و تجویزی بدل می‌شود.مطالعه با تمرکز بر سه شعر شاخص («زمستان»، «قصه شهر سنگستان»، «نادر یا اسکندر» ) نشان می‌دهد تصاویر طبیعی در شعر اخوان ساختاری دیالکتیکی دارند و همزمان دو نقش متضاد را بازمی‌نمایانند: قربانی توسعه ناپایدار (چون «رودهای در بند») و نماد مقاومت فرهنگی (چون «کوه‌های استوار»). این دوگانگی با شگردهایی چون تشخیص، استعاره‌های مفهومی و بینامتنیت اساطیری شکل گرفته است.در سطح گفتمانی، اخوان طبیعت را به مناقشات اجتماعی-سیاسی عصر خود پیوند می‌زند. در «زمستان»، استعاره «فصل سرد» به نقد گفتمان مسلط پس از کودتای ۱۳۳۲ تبدیل می‌شود. از منظر اکوکریتیک، تصاویری چون «شهر سنگستان» نگاه شاعر به بحران‌های زیست‌محیطی عصر مدرن را نشان می‌دهد. یافته‌ها حاکی از ظرفیت شعر اخوان در بازتاب پیچیدگی‌های جامعه ایرانی و امکان بازخوانی متون کلاسیک از منظر زیست‌محیطی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 شهریور 1405