سبک‌پژوهی و مطالعات گونه‌های ادبی

سبک‌پژوهی و مطالعات گونه‌های ادبی

برّرسیِ غیابِ عنصرِ گفت‌وگومندی در جنبشِ روشنفکری ایران با تکیه بر داستانِ «دو‌برادر» از غلامحسینِ ساعدی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
اسد آبشرینی
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
10.22055/jrp.2026.52984.1125
چکیده
باختین، نظریه‌پردازِ روس، در هم‌سنجی‌ای که میانِ شخصیّت‌پردازیِ داستان‌های‌های تولستوی و داستایوسکی داشت، به این نکته التفات یافت که وجهِ برجسته‌یِ تمایزِ این دو رمان‌نویس، ادراکِ دیگرگونِ آن‌ها از عنصرِ گفت‌و‌گو در داستان است. گفت‌وگو‌هایِ آثارِ داستایفوسکی از آن جهت مقبولِ نظرِ باختین بود که شخصیّت‌های داستانِ او، در جریان دیالوگ نه به تکرارِ صدایِ همدیگر، که با تأکید بر اصل چند‌صدایی، بستری برای اندیشه و نگاهِ جدید به هستی و انسان فراهم می‌کردند. دقیقاً، همان امکانی که از آن‌سو، در داستان‌های تولستوی غایب بود. رد‌گیریِ توانِ آفرینشِ گفت‌و-گومندیِ باختینی، در داستان‌های ایرانی، ترسیمِ مختصّاتِ الگوی تفکّرِ چند‌صدایی است که در این ژانر به شمار می‌آید. می‌گوییم که ایضاً جنبشِ روشنفکریِ ما، از صدرِ مشروطه تا کنون، از آسیبِ غیابِ همین عنصرِ گفت‌و‌گومندی است که به اندیشه‌ای منسجم در باب انسانِ معاصرِ ایرانی تشرّف نیافته است. نگارنده با تکیه بر داستانِ «دو‌برادر» از غلامحسین ساعدی به عنوانِ سندی هنری از این غیاب، بر آن است که وجوهاتِ گونه‌گونِ این آسیبِ روشنفکری را در مقدّمه وتحلیلِ بحث، برّرسی و به مخاطب ارائه دهد.
کلیدواژه‌ها
داستان
گفت‌و‌گومندی
باختین
ساعدی
روشنفکریِ ایران
موضوعات
سبک‌پژوهی و مطالعات گونه‌های ادبی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 مهر 1405