سبک‌پژوهی و مطالعات گونه‌های ادبی

سبک‌پژوهی و مطالعات گونه‌های ادبی

شگردهای بصری داستانهای پسامدرن فارسی: صناعتمندی بازیگوشانه یا دلالتهای معنادار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.
چکیده
در هر اثر به اقتضای سبک حاکم بر آن، شیوه و فرم خاصی برای بیان محتوا به کار گرفته می‌شود. آثاری که به سبک پسامدرن نوشته می‌شوند نه تنها از این امر مستثنی نیستند، بلکه شکل و فرم آنها به عنوان یکی از سطوح دلالتمندی و معناآفرینی رکن اساسی به شمار می‌رود و حتی به دلیل بدعت‌گذاری‌هایی که در صورت و شکل بیان انجام گرفته، راهی مهم برای تمایز گذاشتن بین متون پسامدرن و غیر پسامدرن محسوب می‌شود. استفاده از رسانه‌های دیداری مانند عکس، نقاشی، تغییر فونتهای چالش برانگیز تغییر در سبک نگارش واژه‌ها یا حتی علائم نگارشی موجود در این آثار، اغلب با عنوان "بازیگوشی" معرفی شده و به کارکرد روایتمندی، نحوه‌ی قرائت و معنا آفرینی آنها توجهی نشده است. صرف‌نظر از ظاهر بازیگوشانه و غیر‌متعارف‌ کردن شکل و ظاهر اثر، اگر این شگرد در خدمت بیان یک محتوای تأمل برانگیز نباشد، متن کیفیت ادبی خود را از دست می‌دهد. در این نوشتار سعی شده است، سطح دیداری بصری اثر شاخص پسامدرن ایران، رمان " آزاده خانم و نویسنده‌اش" ، از منظر دلالتمندی و کارکرد روایی، به شیوه‌ی توصیفی-تحلیلی، دلالت‌یابی و طبقه-بندی شود، در نهایت با تقسیم‌بندی در سه سطح ویرایشی، نگارشی و تداخل ژانرها، دلالتمندی آنها بیان گردید و مشخص شد به‌کارگیری شگردهای بصری در این اثر نه‌تنها بدعت‌گذاری و صناعتمندی صرف نیست، بلکه تمهیدی همپیوند با محتوا برای القای دلالت‌ها و معناهای پسامدرنی همچون : عدم قطعیت، مرگ مؤلف، تکثر صداها، تناقض، برهم زدن مرز واقعیت و غیر واقعیت و... است.
کلیدواژه‌ها